DSM ve DTM Farkı Nedir?
Sayısal Yüzey Modeli (DSM) ile Sayısal Arazi Modeli (DTM) arasındaki fark; hangisini ne zaman kullanmalı ve CartaX'te kot okuma.
2026-08-17 · 4 dk okuma
Drone uçuşundan iki farklı yükseklik modeli çıkabilir ve ikisi de "DEM" başlığı altında anılır: DSM ve DTM. Aradaki fark tek cümleyle özetlenebilir — DSM neyin üstüne düştüğünüzü, DTM zeminin nerede olduğunu söyler. Yanlışını seçmek hacim ve kot sonuçlarını metrelerce kaydırır.
DSM: yüzeydeki her şey (bina, ağaç)
Sayısal Yüzey Modeli (Digital Surface Model) ışının çarptığı ilk yüzeyi kaydeder. Bir binanın üzerinden geçtiğinizde çatı kotunu, ağacın üzerinden geçtiğinizde tepe kotunu verir. Fotogrametrik yoğun eşleştirmenin (dense matching) doğal çıktısı DSM'dir: kamera zeminin altını göremez, gördüğü şeyi modeller.
Nerede doğru araçtır:
- Bina yüksekliği, gabari ve siluet kontrolü
- Enerji nakil hattı / ağaç yaklaşma mesafesi (encroachment)
- Stok sahasında malzemenin üst yüzeyi
- Gölge ve siluet analizleri (görüş hattı sorularının kavramsal karşılığı da DSM'dir; CartaX'te görüş aracı bunun yerine sahnedeki 3B modeli ve araziyi tarar)
DTM: çıplak zemin
Sayısal Arazi Modeli (Digital Terrain Model) bitki örtüsü ve yapılar ayıklandıktan sonra kalan çıplak zemini temsil eder. DTM türetilmiş bir üründür: DSM'den ya da nokta bulutundan zemin sınıflandırması yapılıp zemin-dışı noktalar atılarak üretilir. Bu yüzden DTM'in kalitesi doğrudan sınıflandırmanın kalitesine bağlıdır — sık ormanda zemine hiç nokta düşmemişse orada DTM enterpolasyondur, ölçüm değil.
Nerede doğru araçtır:
- Kazı-dolgu ve platform kotu hesapları
- Eğim, drenaj ve su toplama analizleri
- Yol/kanal boy kesiti (profil)
- İmar ve arazi düzenleme etütleri
Hangi analiz hangisini ister
| Yapmak istediğiniz | Doğru model | Neden |
|---|---|---|
| Stok hacmi (malzeme üstü) | DSM | Yığının gerçek üst yüzeyi DSM'dedir |
| Kazı-dolgu (zemin hareketi) | DTM | Bitki/geçici yapı hacme karışmamalı |
| Bina/gabari yüksekliği | DSM − DTM | Fark, nesnenin zeminden yüksekliğidir |
| Boy kesiti / eğim | DTM | Ağaç tepesi profili bozar |
| Ağaç–hat yaklaşma mesafesi | DSM | Tam da ayıklanan nesneler ilgi konusudur |
Pratik kural: hareket eden toprağı ölçüyorsanız DTM, duran nesneyi ölçüyorsanız DSM.
CartaX'te DSM/DTM yükleme ve kot okuma
Yükseklik modelleri ortofotonuzun yanına eklenir; ayrı bir katman değil, ortofotonun kot kaynağıdır. Bir DEM tek başına yüklenemez — yanında mutlaka renkli bir ortofoto olmalıdır: ortofoto ile DSM/DTM dosyalarını aynı yükleme seçiminde birlikte verirsiniz, sistem tek bantlı GeoTIFF'i otomatik olarak yükseklik modeli sayar ve ortofotoya bağlar. 3D Tiles yüklemesinde de DSM/DTM aynı yüklemede verilir; karo piramidinde ise dosyaları klasörün içinde dsm.tif / dtm.tif adıyla bırakmanız yeter, kendiliğinden bağlanırlar. Katman paneli üzerinden sonradan DEM ekleme kapalıdır; eklemek için yükleme yeniden yapılır. CartaX Studio fotogrametri üretiminde DSM ve DTM'i ortofoto ile birlikte üretir ve otomatik bağlar. DEM dosya başına 2 GB'a kadar kabul edilir (tüm limitler).
Bir katmana birden fazla model bağlıysa katman panelindeki "Ölçüm kotu" seçicisinden hangisinin okunacağını seçersiniz: DSM ("yüzey (bina/ağaç dahil)"), DTM ("çıplak zemin") ve 3D mesh katmanlarında ayrıca Yüzey ("model yüzeyi"). Yüklenmemiş model gri kalır ve "DSM bu katmana yüklenmedi" der; hiç DEM yoksa "DEM bağlı değil — kot doğrudan tıklanan yüzeyden okunur" uyarısı görünür. Ölçüm sırasında ekrandaki durum satırı hangi modelin okunduğunu açıkça yazar — "DSM bağlı — kot yüzey (bina/ağaç dahil)'den okunuyor" ya da "DTM bağlı — kot çıplak zemin'den okunuyor". Bu satır bilerek görünür: aynı noktada iki model arasında metrelerce fark olabilir ve sonucun hangi yüzeyden geldiğini bilmeden rapor yazılmaz.
Model bağlıyken şunlar etkinleşir:
- Nokta kotu — haritada tıkladığınız noktanın rakımı
- Çizgi/profil — kesit boyunca kot grafiği, ΔH ve eğim
- Kazı-dolgu — iki dönem karşılaştırmasında gerçek m³ hesabı
Görüş hattı bu listede yoktur: görüş aracı sahnedeki 3B model ve arazi yüzeyini tarar ve yalnız 3B görünümde çalışır; 2B görünümde düğmesi pasiftir.
Kazı-dolgu, analiz ortamının 3B model karşılaştırmasındadır — ortofoto karşılaştırmasında böyle bir araç yoktur. Orada DEM olmasa da hacim iki modelin kendi yüzeyinden hesaplanır; iki dönemde de DSM/DTM varsa daha doğru olan yükseklik modeli yolu kendiliğinden tercih edilir (ikisi birden varsa DSM).
Özet
| Soru | Yanıt |
|---|---|
| DSM nedir? | İlk çarpılan yüzey — çatı, ağaç tepesi dahil |
| DTM nedir? | Bitki/yapı ayıklanmış çıplak zemin |
| Hangisi ham çıktıdır? | DSM; DTM ondan türetilir |
| Kazı-dolguda hangisi? | DTM (zemin hareketini izole eder) |
| CartaX limiti? | DSM/DTM GeoTIFF, dosya başına 2 GB — ortofoto ile birlikte yüklenir, sonradan eklenemez |
| Görüş hattı DEM'den mi okunur? | Hayır — görüş aracı sahnedeki modeli ve araziyi tarar, yalnız 3B görünümde çalışır |
| Kot hangi modelden okunuyor? | Katman panelinde "Ölçüm kotu" seçicisi; ölçüm durum satırında adıyla yazar |