Hacim Hesaplama ve Kazı-Dolgu Analizi

Şantiyede en sık sorulan iki soru şudur: "Bu yığında ne kadar malzeme var?" ve "Geçen aydan bu yana ne kadar toprak taşındı?" İkisi farklı hesaplardır ve CartaX'te farklı ekranlarda yapılır. Aradaki ayrımı bilmek, çıkan sayıya güvenip güvenemeyeceğinizi belirler.

Tek dönem: hacim ölçümü (stok sahası)

Tek bir uçuşunuz varsa elinizde yalnız bir yüzey vardır. Hacim ise iki yüzey arasındaki farktır — üst yüzey ile bir taban. Taban ölçülmemişse varsayılmak zorundadır, ve bu varsayım sonucun doğruluk sınırıdır.

Nokta bulutu görüntüleyicisindeki Hacim aracı bu yüzden bir yüzey hesabı değil, bir kutu hacmi aracıdır: nokta bulutuna bir kutu yerleştirir ("Hacim kutusunu yerleştirin; ESC ile iptal edin."), kutuyu sürükleyip boyutlandırırsınız ve ekranda kutunun hacmi yazar. Yığının gerçek üst yüzeyini izlemez; bir üst sınır ya da büyüklük mertebesi tahminidir, hakediş veya fatura için kullanılacak bir sayı değildir.

Harita araç çubuğunda hacim aracı yoktur. Eski sürümlerde haritada "yatay alan × sabit 5 m derinlik" ile üretilen yaklaşık bir hacim değeri vardı; bu sahte sonuç 2026 Eylül'ünde kaldırıldı. Bugün haritada ölçebildikleriniz mesafe, alan, görüş ve noktadır — bkz. ölçüm araçları.

Gerçek m³ istiyorsanız iki yoldan biri gerekir:

• İki dönem karşılaştırın (aşağıdaki bölüm) — taban ölçülmüş olur
• Ya da yığın öncesi uçuşun ortofoto + DTM çiftini (veya CartaX Studio fotogrametri çıktısını) referans dönem olarak kullanın — yalnız DEM'den oluşan bir dönem oluşturulamaz, yükseklik modeli her zaman bir ortofotoya bağlı yüklenir

İki dönem: Analiz ekranında kazı-dolgu

Gerçek hesap Analiz ortamının 3B model karşılaştırmasında yapılır (Analiz ortamı Profesyonel pakete dahildir; Ücretsiz pakette açılmaz). Aynı sahanın iki dönemini yan yana açarsınız — eski sol, yeni sağ — araç çubuğunun en sağındaki küp simgesine (Kazı-Dolgu) basıp kapalı bir poligon çizer, sağ tık ile hesabı başlatırsınız. CartaX poligonun içini bir ızgaraya böler, her hücrede iki dönemin yüzey kotunu örnekler ve farkı hacme çevirir.

Araç yalnız 3B model karşılaştırmasında vardır: ortofoto karşılaştırmasında kazı-dolgu yoktur, nokta bulutu karşılaştırmasındaki araçlar da başkadır.

İşaret sözleşmesi sabittir: dz = yeni − eski. Pozitif fark dolgu, negatif fark kazıdır.

Sonuç satırında dört değer görürsünüz:

Alan	Anlamı
Kazı (m³)	Zeminin alçaldığı hücrelerin toplamı
Dolgu (m³)	Zeminin yükseldiği hücrelerin toplamı
Net (m³)	Dolgu − Kazı (denge)
Örnek	Hesaba giren ölçüm noktası (ızgara hücresi) sayısı

Ekrandaki biçim şöyledir: "Kazı: 1.240,5 m³ · Dolgu: 318,2 m³ · Net: −922,3 m³ · Örnek: 8412". Bir milyon m³ üstü değerler M m³ olarak kısaltılır.

Yüzey iki kaynaktan okunabilir ve seçimi araç kendisi yapar:

• İki dönemde de DSM/DTM varsa kotlar doğrudan yükseklik modelinden örneklenir (ikisi de varsa DSM önceliklidir). En doğru yol budur. Hücre boyu verinin çözünürlüğü kadardır, en ince 0,5 m; ızgara üst sınırı 12.000 hücredir.
• Yükseklik verisi yoksa hesap iki dönemin 3B model yüzeyinden yapılır. Araç pasif kalmaz, sessizce sıfır da döndürmez.

Modele verdiğiniz görsel yükseklik ofseti hesaba karışmaz.

DSM/DTM seçimi sonucu nasıl etkiler

Bu, sonucu en çok bozan tek karardır. DSM yüzeydeki her şeyi, DTM ise çıplak zemini taşır.

• Zemin hareketi ölçüyorsanız DTM kullanın. DSM ile çalışırsanız iki dönem arasında büyüyen otlar, park etmiş bir kamyon ya da kurulan bir konteyner ofis hacme dolgu olarak yazılır.
• Yığının kendi hacmini ölçüyorsanız üst yüzey DSM'den, taban ise yığın öncesi DTM'den gelmelidir.
• İki dönemde farklı tür model kullanmayın (biri DSM, diğeri DTM). Fark, toprak hareketi değil model türü farkı olur.

Sonuçları yorumlama

Kapsama oranını okuyun. Poligonun bir kısmı iki modelin ortak kapsamı dışında kalırsa ya da NoData hücrelere denk gelirse sonuç poligonun yalnız bir bölümünü temsil eder. CartaX bunu oran olarak bildirir; oran 1'in altındaysa sayı eksiktir. Poligon ortak kapsamın tamamen dışındaysa hesap yapılmaz.

Hücre boyutunu hatırlayın. Izgara üst sınırlı olduğundan çok geniş poligonlarda hücreler büyür ve ince detay ortalamaya gider. Büyük sahayı tek poligonla değil, birkaç poligonla ölçün — hem daha doğru, hem de nereden ne çıktığı ayrışır.

Referans yüzeyi rapora yazın. "1.240 m³ kazı" tek başına eksik bilgidir; hangi iki tarih, hangi model türü ve hangi poligonla ölçüldüğü olmadan sayı doğrulanamaz.

Özet

Soru	Yanıt
Tek uçuşla gerçek hacim çıkar mı?	Hayır — taban ölçülmemiştir; nokta bulutundaki Hacim aracı bir kutu hacmidir
Haritada hacim aracı var mı?	Hayır; harita araç çubuğunda çizgi, alan, görüş ve nokta vardır
Gerçek m³ nerede?	Analiz ortamı (Profesyonel paket), 3B model karşılaştırması, iki dönem
İşaret sözleşmesi?	dz = yeni − eski; + dolgu, − kazı
DEM yoksa?	Hesap iki dönemin 3B model yüzeyinden yapılır
Hangi model türü?	Zemin hareketi → DTM; nesne hacmi → DSM
Sonuç eksikse ne olur?	Kapsama yüzdesi yazılır: "yalnızca %… kapsamda — sonuç kısmi"
Ortofoto karşılaştırmasında var mı?	Hayır — kazı-dolgu yalnız 3B model karşılaştırmasındadır